Η ενίσχυση της βιωσιμότητας των σχολικών κτιρίων εμπλέκει όλους όσους συμμετέχουν στη διαδικασία, από την ανάπτυξη νέων υλικών έως την εγκατάσταση και τη συντήρησή τους. Εξερευνούμε τις προκλήσεις και λύσεις, που αναπτύχθηκαν από το NEW EPOCH και τον πιθανό αντίκτυπό τους στην ανακαίνιση άλλων κτιρίων, καθώς και στον κατασκευαστικό τομέα σε αστικό επίπεδο.
του Simone d’Antonio, Εμπειρογνώμονα Καινοτόμων Δράσεων του European Urban Initiative για το NEW EPOCH
Διαβάστε εδώ το άρθρο στο Portico
Ο ιβίσκος μας φέρνει στο μυαλό εικόνες από βαθυκόκκινο τσάι και τροπικές γιρλάντες, κι όχι μονωτικά πάνελ. Ωστόσο, ένα μέλος της οικογένειάς του αλλάζει αθόρυβα τον τρόπο με τον οποίο η Κηφισιά χτίζει με έναν πιο βιώσιμο τρόπο.
Η χρήση ινών κέναφ ως μόνωση στο εσωτερικό του ξύλινου σκελετού των προκατασκευασμένων πάνελ, που θα μονώσουν ένα από τα σχολικά κτίρια του προγράμματος NEW EPOCH, αποτελεί παράδειγμα του πώς το έργο εξερευνά μερικά από τα πιο προηγμένα υλικά για τις βιολογικής βάσης αρχιτεκτονικές του λύσεις. Αυτές οι λύσεις πρόκειται να δημιουργήσουν νέα πρότυπα, όχι μόνο για τη δημιουργία κτιρίων θετικής ενέργειας, αλλά και γενικότερα για τον τοπικό κατασκευαστικό τομέα.
Η εισαγωγή καινοτόμων και βιώσιμων τεχνικών λύσεων είναι κρίσιμη για την προσέγγιση του έργου, που στοχεύει στη διασφάλιση της ενεργειακής ανακαίνισης μέσω της μείωσης των ενεργειακών απαιτήσεων και της βελτίωσης της θερμικής άνεσης. Όμως η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Το NEW EPOCH συνδυάζει τα υλικά με τις δεξιότητες όλων των διαφορετικών ειδικοτήτων, που εμπλέκονται στη διαδικασία – από την αγορά των υλικών έως την εγκατάσταση και τη συντήρηση. Κι αυτό διασφαλίζει ότι η βιωσιμότητα αποτελεί οριζόντια αρχή σε κάθε φάση της ανακαίνισης των σχολικών κτιρίων της Κηφισιάς.
Εξερευνώντας την αγορά για βιώσιμες λύσεις

Η εγκατάσταση ενός προκατασκευασμένου συστήματος όψης στο «Λύρειο Διδακτήριο» – είναι η λύση που επιλέχθηκε για την εφαρμογή των αρχών της προκατασκευής και της δομοστοιχειωτής (modular) κατασκευής στην πράξη. Τα κύρια οφέλη αυτής της λύσης είναι ότι ένα σημαντικό μέρος των εργασιών μεταφέρεται σε ελεγχόμενο περιβάλλον παραγωγής και περιορίζονται οι απαιτούμενες παρεμβάσεις στο εργοτάξιο. Η προσέγγιση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν πρόκειται για παρεμβάσεις σε σχολικά κτίρια, όπου οι εργασίες ανακαίνισης περιορίζονται στους τρεις μήνες των θερινών διακοπών.
Παράλληλα, η ανάπτυξη καινοτόμων μονωτικών πάνελ υποστηρίζει τη δυνατότητα επανάληψης (replicability) της λύσης και σε άλλα δημόσια κτίρια. Εάν η αποτελεσματικότητα των τεχνικών λύσεων αποδειχθεί από το NEW EPOCH, αυτά τα πειραματικά τεχνικά στοιχεία θα μπορούσαν να παραχθούν σε μεγαλύτερη κλίμακα και να προσαρμοστούν σε διαφορετικές γεωμετρικές και κατασκευαστικές συνθήκες σε μελλοντικές εφαρμογές.
Η επιλογή βιολογικής βάσης, κυκλικών και τοπικών υλικών, που είναι διαθέσιμα στην ελληνική αγορά, ήταν η πρώτη φάση του ολοκληρωμένου κατασκευαστικού συστήματος. Θα ακολουθήσει η διαμόρφωση των προκατασκευασμένων στοιχείων και η σύνδεση μεταξύ τους, ώστε να διασφαλιστεί η λειτουργική και κατασκευαστική συνοχή.
Η απόφαση για τη χρήση του κέναφ, ενός είδους ιβίσκου (Hibiscus cannabinus) που καλλιεργείται κυρίως για τις ίνες του στελέχους του, που μοιάζουν με γιούτα (jute) – ήταν αποτέλεσμα κοινής έρευνας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και της Easy Green, αμφότεροι εταίροι του NEW EPOCH. Οι δύο φορείς είναι υπεύθυνοι για τη διερεύνηση και την ενσωμάτωση του υλικού στην προκατασκευή που θα εγκατασταθεί στα σχολεία της Κηφισιάς.
Το κέναφ, που καλλιεργείται στη Θεσσαλία, χρησιμοποιείται για σχοινιά, χοντρά υφάσματα και εξαρτήματα αυτοκινήτων, όπως εσωτερικά πάνελ πορτών. Η ευελιξία του το καθιστά κατάλληλο όχι μόνο για μόνωση και πάνελ δομικών κατασκευών, αλλά και για το άνοιγμα μιας τοπικής αγοράς για βιολογικής βάσης κυκλικά υλικά.
Το συγκεκριμένο υλικό δεν είναι ακόμη ευρέως γνωστό στην Ελλάδα και υπάρχει μόνο ένας προμηθευτής αυτού του τύπου μόνωσης και βρίσκειται στην Αθήνα.
Η προώθηση της χρήσης του κέναφ δεν θα προσέφερε απλώς μια γενική συμβολή στο θέμα της βιωσιμότητας στην ανακαίνιση κτιρίων, αλλά θα βοηθούσε τον ελληνικό κατασκευαστικό τομέα να ευθυγραμμιστεί καλύτερα με ευρύτερα πλαίσια πολιτικής, όπως το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για την Κυκλική Οικονομία και το Νέο Ευρωπαϊκό Μπαουχάους (New European Bauhaus). Περισσότεροι παραγωγοί και πωλητές αυτών των υλικών σημαίνει μεγαλύτερη υποστήριξη για επαναχρησιμοποιήσιμα και βιώσιμα δομικά στοιχεία, ενώ η τοπική διαθεσιμότητα σημαίνει χαμηλότερες εκπομπές ρύπων από τις μεταφορές.
Το καινοτόμο προκατασκευασμένο σύστημα του NEW EPOCH

Το κύριο δομικό στοιχείο των προκατασκευασμένων πάνελ που θα εγκατασταθούν στα σχολικά κτίρια, είναι ο ξύλινος σκελετός. Η χρήση αποξηραμένης και ταξινομημένης δομικής ξυλείας παρέχει ελεγχόμενα μηχανικά χαρακτηριστικά και κατάλληλη διαστασιολογική σταθερότητα για την κατασκευή προκατασκευασμένων στοιχείων.
Σε αντίθεση με μια συμβατική λύση, στην οποία το διάκενο μπορεί να γεμίσει αποκλειστικά με ορυκτή ή συνθετική μόνωση, το κατασκευαστικό σύστημα που προτείνει το NEW EPOCH χρησιμοποιεί ένα κυρίως φυτικό υλικό αποτελούμενο από μόνωση ινών κέναφ για την κύρια ζώνη μόνωσης του σκελετού πάχους 100 mm. Η επιλογή της μόνωσης εξετάζεται επομένως όχι μόνο ως προς τη θερμική απόδοση, αλλά και ως μέρος της συνολικής στρατηγικής βιωσιμότητας του προκατασκευασμένου συστήματος.
Η προσοχή σε κάθε διάσταση της βιωσιμότητας ξεκινά από τη συναρμολόγηση των μονωτικών πάνελ. Το επιλεγμένο υλικό είναι θερμομονωτικό και ηχοαπορροφητικό και παράγεται από την Easy Green μέσω της επεξεργασίας και της θερμικής συγκόλλησης των ινών. Η ινώδης δομή του μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη θερμική και ακουστική μόνωση τοίχων, στεγών, δαπέδων και άλλων κατασκευών, ενώ σύμφωνα με το τεχνικό φυλλάδιο, η χρήση ινών διαφορετικού πάχους και μήκους συμβάλλει στην ηχοαπορροφητική του συμπεριφορά, γεγονός που το καθιστά ιδιαίτερα κατάλληλο για τις ανάγκες ενός σχολικού κτιρίου.
Ωστόσο, η συνολική ηχομονωτική ικανότητα της τελικής όψης δεν μπορεί να καθοριστεί αποκλειστικά από τις ιδιότητες του κέναφ και θα εξαρτηθεί από την πλήρη διατομή, τα παράθυρα, τους αρμούς και τις συνδέσεις του συστήματος, ενώ θα ενισχυθεί από την αεροστεγανότητα του κτιριακού κελύφους.
Η αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφορετικών φάσεων κατασκευής και εγκατάστασης του συστήματος εγγυάται ότι το ολοκληρωμένο σύστημα ενεργειακής ανακαίνισης για σχολικά κτίρια αξιοποιεί πλήρως τα υλικά και τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται. Αυτό διασφαλίζει ότι η απαιτούμενη θερμική απόδοση και το επίπεδο μόνωσης είναι σε πλήρη συμφωνία με τις απαιτήσεις του Παθητικού Κτιρίου (Passive House), προσφέροντας το βέλτιστο επίπεδο μείωσης της ενεργειακής ζήτησης. Αυτό θα διασφαλίσει επιπλέον ότι, με την προσθήκη των ηλιακών πάνελ, τα σχολεία θα αποκτήσουν καθαρά θετικό ενεργειακό ισοζύγιο (net positive) ως προς την ενεργειακή τους συμπεριφορά.
Εκπαίδευση των εργαζομένων στον τομέα των κατασκευών ως μέρος της διαδικασίας

Η ταχεία μετάβαση από τον σχεδιασμό της καινοτόμου προκατασκευασμένης όψης βιολογικής βάσης στην προμήθεια των υλικών είναι απαραίτητη όχι μόνο για τη γρήγορη έναρξη της συναρμολόγησης και στη συνέχεια της εγκατάστασης στα σχολικά κτίρια, αλλά και για την έναρξη της εκπαίδευσης των διαφορετικών ειδικοτήτων εργαζομένων που θα εγκαταστήσουν και θα συντηρήσουν τις όψεις.
Η βελτίωση των δεξιοτήτων των εργαζομένων στις κατασκευές είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν πρόκειται για μη τυποποιημένες λύσεις ανακαίνισης, όπως αυτές που προωθεί το NEW EPOCH. Η εκπαιδευτική δραστηριότητα προς τους εργαζόμενους στον τομέα των κατασκευών θα παρασχεθεί από το Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου, έναν από τους εταίρους του έργου, μόλις επιλεγεί η εταιρεία που θα εκτελέσει τις εργασίες ανακαίνισης στα τρία σχολεία.
Η κύρια πρόκληση είναι η σύνδεση της εγκατάστασης αυτού του προκατασκευασμένου πάνελ με την υπόλοιπη μόνωση του σχολικού κτιρίου, ώστε να διασφαλιστεί ότι είναι συνεχής και δεν υπάρχουν κενά που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν θερμογέφυρα. Ο εναρμονισμός των διαφορετικών στοιχείων που εμπλέκονται στη διαδικασία είναι καθοριστικός για την προώθηση μιας ολοκληρωμένης ανακαίνισης, αναδεικνύοντας το πώς οι νέες δεξιότητες είναι πραγματικά απαραίτητες στη διαδικασία.
Η εικονική πραγματικότητα (Virtual Reality) θα χρησιμοποιηθεί επίσης προκειμένου να δειχθεί στους εργαζόμενους στις κατασκευές πώς να εφαρμόζουν τα μονωτικά πάνελ σε έναν τοίχο, καθώς και για την εκπαίδευση των εργαζομένων σε άλλες τεχνολογίες και εφαρμογές που αναπτύχθηκαν από το έργο. Η ανάπτυξη αυτής της δραστηριότητας εικονικής πραγματικότητας από το ΕΚΕΤΑ (CERTH), έναν από τους εταίρους του NEW EPOCH, αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς τη δημιουργία μιας τεχνικής κουλτούρας γύρω από τη βιώσιμη αναγέννηση των κτιρίων.
Η αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζονται και συναρμολογούνται τα πράγματα απαιτεί από τους εργαζόμενους, αλλά και από τους δημοτικούς μηχανικούς που διευθύνουν τα εργοτάξια, να απομακρυνθούν από τα συνηθισμένα πρότυπα. Παράλληλα, προετοιμάζεται το έδαφος για την επανάληψη και την εδραίωση αυτών των καινοτόμων λύσεων και σε άλλα δημόσια κτίρια. Η εμπλοκή των μελών των επαγγελματικών συλλόγων μηχανικών σε ορισμένες από τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες του NEW EPOCH μπορεί να βοηθήσει στη διάδοση μιας τοπικής κουλτούρας βιωσιμότητας από τη φάση του σχεδιασμού και της εκτέλεσης του έργου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους νεότερους επαγγελματίες, οι οποίοι επιθυμούν να μάθουν σύγχρονες τεχνικές αναγέννησης ευθυγραμμισμένες με τα υψηλότερα πρότυπα βιωσιμότητας.
Ένας από τους στόχους του NEW EPOCH είναι να συμβάλει στην αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τις προκλήσεις που σχετίζονται με τη βιωσιμότητα και την ενεργειακή μετάβαση σε διαφορετικούς τομείς της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτών κατασκευαστών κατοικιών και των επιχειρήσεων. Η δράση επανειδίκευσης στον κατασκευαστικό τομέα θα προγραμματιστεί χρονικά ώστε να είναι έτοιμη μεταξύ του τέλους της διαδικασίας προμηθειών και της έναρξης των εργασιών ανακαίνισης, όταν τα σχολικά κτίρια κλείσουν για τις θερινές διακοπές (μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου 2027). Παράλληλα όμως θα ξεκινήσει τη διάδοση αυτών των τεχνικών τους επόμενους μήνες, συμβάλλοντας σε έναν πιο βιώσιμο κατασκευαστικό τομέα και αυξάνοντας την συνειδητοποίηση ότι κάθε λεπτομέρεια – από την επιλογή των υλικών έως τον τρόπο εγκατάστασής τους – κάνει τη διαφορά.





